Mass General Brigham, Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu ve MIT-Harvard Broad Enstitüsü’nden araştırmacıların yürüttüğü kapsamlı bir çalışma, ölçülü miktarda kafeinli kahve veya çay tüketiminin bilişsel sağlığı korumada önemli bir rol oynayabileceğini ortaya koydu. Yüz otuz bini aşkın katılımcının verilerini inceleyen araştırma, günde iki ila üç fincan kafeinli kahve veya bir ila iki fincan çay içmenin demans (bunama) riskini düşürdüğünü, bilişsel gerilemeyi yavaşlattığını ve zihinsel işlevleri koruduğunu gösteriyor.
Kırk Yılı Aşan Kapsamlı Veri Analizi
Geçmişte kahve tüketimi ile demans arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalar, kısa takip süreleri veya içecek türlerine dair yeterli detaya sahip olmamaları nedeniyle tutarsız sonuçlar vermişti. Bu belirsizlikleri gidermek amacıyla bilim insanları, 40 yıldan uzun süredir devam eden ve çok yüksek kaliteli veriler sunan Hemşirelerin Sağlık Çalışması (NHS) ile Sağlık Profesyonelleri Takip Çalışması’na (HPFS) ait bulguları kullandı. Katılımcıların diyetleri, bilişsel işlevleri ve demans durumları 43 yıl boyunca düzenli olarak değerlendirildi.
Çalışmaya katılan 131.821 kişiden 11.033’ünde zaman içinde demans geliştiği gözlemlendi. Analizler sonucunda, en yüksek düzeyde kafeinli kahve tüketen bireylerin, çok az içen veya hiç içmeyenlere kıyasla demansa yakalanma riskinin %18 daha düşük olduğu tespit edildi.
Beyni Koruyan Gizli Bileşen: Kafein
Kahve ve çayın içerisinde, hücresel hasarı ve enflamasyonu azaltarak bilişsel gerilemeye karşı kalkan görevi görebilen polifenoller ve kafein gibi biyoaktif bileşenler bulunmaktadır. Araştırma sonuçları da bu bileşenlerin önemini vurgular nitelikte. Düzenli kafeinli kahve tüketenlerde öznel bilişsel gerileme oranının (%7,8), tüketmeyenlere (%9,5) göre daha düşük olduğu ve bu kişilerin genel bilişsel işlev testlerinde daha başarılı performans sergiledikleri saptandı.
İlginç bir şekilde, benzer koruyucu etkiler yüksek çay tüketiminde de görülürken, kafeinsiz kahve içenlerde aynı sonuçlara ulaşılamadı. Bu durum, gözlemlenen nöroprotektif (sinir sistemini koruyucu) faydaların temel kaynağının kafein olabileceğine işaret ediyor. Araştırmacılar, günde 2-3 fincan kahve ya da 1-2 fincan çay tüketiminin en ideal seviye olduğunu; ancak daha yüksek miktarlarda kafein alımının da herhangi bir olumsuz etki yaratmayıp benzer koruyucu faydalar sağladığını belirtiyor.
Genetik Risk Faktörlerinden Bağımsız Bir Koruma
Çalışmanın baş yazarı Yu Zhang, elde edilen bu faydaların kişilerin demansa yönelik genetik yatkınlıklarından bağımsız olduğunu vurguluyor. Yüksek veya düşük genetik riske sahip bireylerin her ikisi de kahve ve kafein tüketiminden eşit derecede yarar sağlıyor.
Günümüzde demans belirtileri ortaya çıktıktan sonra uygulanan tedavilerin faydaları oldukça sınırlıdır. Bu nedenle, hastalığı önlemeye yönelik erken müdahaleler ve diyet gibi yaşam tarzı faktörleri giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Çalışmanın kıdemli yazarı Dr. Daniel Wang, ulaştıkları sonuçların oldukça cesaret verici olduğunu ifade ediyor. Yaşlanma sürecinde bilişsel işlevleri korumanın pek çok farklı yolu bulunsa da, çalışmanın ortaya koyduğu üzere kafeinli kahve veya çay tüketimi bu büyük yapbozun önemli bir parçası olabilir.
Kaynak
Zhang, Y., Wang, D. et al. Coffee and tea intake, dementia risk, and cognitive function. JAMA (2026). DOI: 10.1001/jama.2025.27259.
