Beyin kanserleri, diğer kanser türlerine kıyasla çok daha agresif seyreden ve tedavi edilse bile nüks etme riski yüksek olan hastalıklardır. Bunlardan biri olan“Glioblastom” (Glioblastoma), ne yazık ki yıllardır tedaviye direnç gösteren ve doktorları en çok zorlayan hastalıklardan biridir. Nobel ödüllü bilim insanımız Prof. Dr. Aziz Sancar ve ekibi, ölümcül olan beyin kanserini yenme yolunda dev bir adım attı. Geliştirdikleri yöntemle deney hayvanlarında tümörlerin tamamen yok olmasını sağladılar, başka bir ifadeyle %100 başarı oranını yakaladılar.
Aziz SANCAR Kimdir?
Prof. Dr. Aziz Sancar, Nobel ödüllü bir kimyager ve biyokimyager olup aynı zamanda tıp doktorudur. Günümüzde çalışmalarını University of North Carolina (UNC) Tıp Fakültesi’nde sürdürmekte ve UNC Lineberger Kapsamlı Kanser Merkezi’nin bir üyesi olarak görev yapmaktadır. Aziz Sancar, DNA onarımı mekanizmaları üzerine yaptığı çalışmalarla 2015 yılında Nobel Ödülü kazanmış ve şu anda beyin kanseri gibi tedavisi zor hastalıklar için kişiselleştirilmiş tedavi yöntemleri ve yeni ilaç kombinasyonları geliştirmeye öncülük eden dünyaca ünlü bir bilim insanıdır.
Yeni Tedavi Yöntemi Nedir?
Sancar ve ekibi tarafından geliştirilen yeni tedavi yöntemi, özellikle tedavisi en zor beyin kanseri türü olan “glioblastom’a karşı” geliştirilmiş bir “ikili ilaç stratejisi” dir. Yöntemin temel bileşenleri ve çalışma prensibi şu şekildedir:
• İlaç Kombinasyonu: Tedavi, glioblastoma için halihazırda FDA onaylı tek standart kemoterapi ilacı olan Temozolomide (TMZ) ile laboratuvar ortamında yaygın olarak kullanılan kimyasal bir bileşik olan EdU (5-ethynyl-2′-deoxyuridine) molekülünün birlikte kullanılmasına dayanır.
• Çalışma Mekanizması (DNA Sızması): EdU molekülü, kanser hücrelerini taklit ederek onların DNA yapısına sızar ve hücre bölünmesi sırasında genetik yapıya entegre olur. Kanser hücresi EdU’yu DNA’sına kabul ettiğinde, doğal savunma ve onarım mekanizmaları zayıflar.
• Sinerjik Etki: Savunması kırılan kanser hücresi, kemoterapi ilacı TMZ’ye karşı aşırı derecede duyarlı hale gelir. Prof. Sancar bu durumu “sinerjik etki” olarak tanımlamaktadır; yani iki ilacın birleşimi, tek başlarına yarattıkları etkinin toplamından çok daha güçlü bir sonuç (Sancar’ın deyimiyle “bir artı bir eşittir üç”) ortaya çıkarmaktadır.
• Sonuçlar: Fareler üzerinde yapılan deneylerde, tek başına TMZ veya tek başına EdU kullanımı sadece kısıtlı bir yaşam süresi uzatımı sağlarken, bu kombinasyon tedavisi tümörleri tamamen yok etmiş ve deneklerin hayatta kalmasını sağlamıştır.
Bu yöntem, kanser hücrelerini doğrudan öldürmekten ziyade, önce onların iç savunma sistemlerini çökertip mevcut ilaçların etkisini maksimum seviyeye çıkarmayı hedefleyen devrimsel bir yaklaşım olarak görülmektedir. Şu an laboratuvar aşamasında (preklinik) olan bu yöntemin insanlarda uygulanabilmesi için, en az iki yıl sürecek klinik faz çalışmalarına ve ek güvenlik testlerine ihtiyaç duyulmaktadır.
EdU Maddesi Neden Sağlıklı Beyin Hücrelerine Zarar Vermiyor?
EdU maddesinin sağlıklı beyin hücrelerine zarar vermemesinin temel nedeni, molekülün çalışma mekanizmasının hücre bölünme hızıyla doğrudan ilişkili olmasıdır.
• Hızlı Bölünen Hücreleri Hedeflemesi: EdU, özellikle hızlı bölünen hücrelerin DNA yapısına entegre olan bir moleküldür. Glioblastom hücreleri çok hızlı büyüyüp çoğalırken, sağlıklı yetişkin beyin hücrelerinin çoğu (nöronlar) bölünmez veya kanser hücrelerine kıyasla çok daha yavaş bir döngüye sahiptir. Bu nedenle EdU, sağlıklı dokuyu pas geçerek sadece kanserli hücrelere yerleşir.
• Seçici Geçirgenlik: Yapılan laboratuvar çalışmaları ve hasta tümörleri üzerindeki incelemeler, EdU’nun beyne başarıyla nüfuz ettiğini ve tümör hücrelerini öldürdüğünü, ancak bunu yaparken sağlıklı beyin dokusunu zarar görmeden bıraktığını kanıtlamıştır.
• Genel Güvenlik: Vücudun diğer bölgelerinde hızlı bölünen hücreler (örneğin kan veya ince bağırsak hücreleri) üzerindeki etkisi incelendiğinde ise, kemoterapiden beklenen tipik yan etkiler görülmüş; ancak bu etkilerin hafif ve geri döndürülebilir olduğu, kalıcı bir hasar bırakmadığı tespit edilmiştir.
İlacın Vücudun Geri Kalanındaki Yan Etkileri Nelerdir?
EdU ve TMZ kombinasyonunun sadece tümör üzerindeki etkisini değil, aynı zamanda vücudun diğer hayati organları (ince bağırsak, böbrekler, dalak, karaciğer, akciğerler ve kan) üzerindeki potansiyel zararları da incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre: ince bağırsak, dalak ve kanda değişiklikler gözlemlenmiştir. Bu organlarda görülen etkiler, standart kemoterapi tedavisine kıyasla yönetilebilir düzeyde olup “hafif ve geri döndürülebilir” (reversible) olarak tanımlanmıştır. Ortaya çıkan reaksiyonlar, standart kemoterapi uygulamalarında görülen tipik yan etkilerle benzerlik göstermektedir. Sonuç olarak, yapılan toksisite çalışmaları tedavinin vücutta kalıcı veya ağır bir hasara yol açmadığını göstermiş ve bu ilaç kombinasyonunun güvenli bir tedavi potansiyeli taşıdığını desteklemiştir.
Bu Tedavi Yöntemi Ne Zaman İnsanlarda Uygulanmaya Başlanacak?
Tedavi yönteminin insanlarda ne zaman uygulanmaya başlanacağı konusunda henüz kesin bir tarih yok; çalışmalar şimdilik laboratuvar aşamasında. Ancak şu ana kadar fareler ve hastalardan alınan canlı tümör dokuları üzerinde elde edilen sonuçlar oldukça başarılı. Araştırmacılar, yöntemin insanlarda test edilebilmesi için güvenlik, ideal dozaj ve uzun vadeli etkiler üzerine ek çalışmalar yapılması gerektiğini vurguluyor. UNC ekibinin nihai hedefi klinik deneylere başlayıp FDA onayı almak. Bu süreçte Sancar ve ekibi, tedaviyi kişiselleştirebilmek ve en yaygın tür olan EGFR mutasyonlu glioblastom üzerindeki etkisini netleştirmek için araştırmalarını derinleştiriyor. Yine de büyük bir avantaj var: Kullanılan ilaçlardan biri olan TMZ, halihazırda onaylı bir kemoterapi ilacı. Uzmanlar, bu sayede yöntemin tamamen yeni keşfedilecek ilaçlara kıyasla klinik uygulamaya çok daha hızlı geçebileceğini belirtiyor.
Sayın Prof. Dr. Aziz SANCAR ve ekip arkadaşlarına başarılarının devamını diliyoruz. Bilimle kalın değerli Moletik okurları 🙂
Kaynaklar
Cetinguc, C. (2026). “Nobel Laureate Aziz Sancar Unveils Breakthrough Method That Eliminates Deadliest Brain Tumor”, P.A. Turkey. https://www.paturkey.com/news/2026/nobel-laureate-aziz-sancar-unveils-breakthrough-method-that-eliminates-deadliest-brain-tumor-26588/ (Son Erişim Tarihi: 18.01.2026)
Kaanoglu, H., Akyel, Y. K., Adefolaju, A., Valdivia, A., Higgins, D., Sellers, R. S., Mosely, C., Haswell, C. J., Zamboni, W. C., Hingtgen, S. D., Satterlee, A. B. And Sancar, A. (2026). Combinatorial Treatment of Glioblastoma with Temozolomide (TMZ) Plus 5-ethynyl-2′-deoxyuridine (EdU). Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America (Proc Natl Acad Sci USA), 123(1): e2532187123. https://doi.org/10.1073/pnas.2532187123
Rovinsky, K. (2026). “UNC Researchers Show Combination Therapy Effective for Brain Cancer”, UNC Health and UNC School of Medicine, Newsroom. https://news.unchealthcare.org/2026/01/unc-researchers-show-combination-therapy-effective-for-brain-cancer (Son Erişim Tarihi: 18.01.2026)
